Jan Lauret - De granaat
Zwemmen deden we vroeger in de Braakman. Achter de dijk bij Willempje de Visser. Vrijen deden ze daar ook stevig. Maar goed, daar hebben we het nu niet over. Zwemmen was direct na de oorlog eigenlijk een beetje gevaarlijk. Want bij die dijk van Willempje hadden de geallieerden in de oorlog een bruggenhoofd gemaakt. Een soort dam van stenen, waar de amfibietanks zo het water in konden rijden en naar de overkant van de Braakman konden varen, richting Biervliet en Hoofdplaat. Soms werd er in de buurt van dat bruggenhoofd flink geschoten. Als je ging zwemmen bij laag water kon je zien dat er op verscheidene plekken nog stukken van kapotgeschoten tanks uit de modder omhoog staken. Je vond soms ook kogels en als je geluk had een beurs met spul om een rookgordijn aan te leggen. Dat was pas echt leutig (= leuk). Als je zo'n ding aanstak dan kwam er almaar rook uit. Als die dikke rookwolk dan over het water dreef dan gingen we er hoestend en kuchend onderdoor zwemmen. Dan kon geen mens je meer zien. Soms dreef zo’n wolk ook wel eens in de richting van het dorp. Dan moest je maken dat je wegkwam, want je kreeg dan bijna zeker de politie achter je kont. Met kogels die we vonden deden we eerlijk gezegd ook wel gevaarlijke dingen. De punt eraf zien te krijgen, het kruit op een hoopje gooien en dan de brand erin. Niet te dicht in de buurt gaan staan want de wenkbrauwen branden van je kop.
Op een keer toen dat we weer aan het zwemmen waren zag ik ineens een ijzeren vleugeltje boven het slik uitsteken. Wat zou dat nu weer zijn. We groeven met ons handen de slik (= slijk) weg en ik trok aan dat vleugeltje. Daar kwam nog een heel stuk achteraan, een soort ijzeren punt. Een van de jongens zei dat dat nu een mortiergranaat was. We hadden wel geleerd dat je daar voorzichtig mee moest zijn. Zeker omdat er bij ons in het dorp een ongeluk gebeurd was met een granaat. Twee oude mannetjes hadden in het schuurtje van het oudemanshuis geprobeerd een granaat die ze gevonden hadden uit mekaar te halen en die was toen ontploft. Die mannetjes allebei dood. Als je wat vond dat er gevaarluk uitzag moest je het aangeven bij de politie. Die kon zo'n ding dan onschadelijk laten maken. Dat werd je geleerd, thuis en op school. Omdat ik de granaat het eerst gezien had zou ik hem wel gaan aangeven. Voor het gemak bond ik de granaat met een paar stukjes touw achterop mijn fiets en zo reed ik er mee over de macadam van de Noorddijk naar de politie. Ik belde netjes aan de voordeur. De politie had zeker geen dienst, want die was in z’n gewone kleren. “Ik heb wat gevonden in de zee; het zit achter op mijn fiets. Kijk maar.” De politie keek naar mijn fiets, werd zo wit als een doek en zei: “Maar ventje toch, ben jij daarmee over de Noorddijk komen fietsen?” “Ja, dat was de kortste weg naar hier, hé”. “Ventje toch, je had wel dood kunnen zin. Zo’n ding kan ontploffen, hoor, als je daarmee op stap gaat. Ga maar gauw naar huis, jij. Laat je fiets maar staan. Ik ga er iemand bijhalen die dat er verstand van heeft.” “En m'n fiets dan, Wat moet ik nu thuis zeggen”. “Ik breng die fiets zo gauw mogelijk achteraan en dan leg ik het wel uit aan je vader en moeder. Allez, ga nou maar gauw naar huis, jij.” Schuddend met mijn hoofd liep ik naar huis. Doe je een keer wat dat ze je geleerd hebben, en dan is het weer niet goed. Als ik weer ging zwemmen liet ik die ijzeren troep mooi in het slik (= slijk) liggen.
DE GRANOATE.
Zwemmen deeën we vroeger in den Braakman. Achter den diek bie Wullempje de Visser. Vrieën deeën ze doa ook stevig. Moa hoed, doar èmme 't noe nie over. Zwemmen was direct noa d'n oorlog eigenluk een bitje gevoarluk. Wan bie dien diek van Wullempje oaden de gallieerden in d'n oorlog een bruggenôôfd gemaakt. Een soort dam van stenen, woar de amfibitanks zo 't woater in konden rieën en noa 'd overkant van den Braakman konnen voaren, richting Biervliet en 'd Oofploate. Soms wier d'r in de buurte van da bruggenoofd flink geschoten. Oa je ging zwemmen bie loag water kon je ziene dat d'r op verscheiene plekken nog stikken van kapotgeschoten tanks uut de modder omôôge stoaken. Je von soms ook kogels en ao je gluk oa een buzze mee spul om een rôôkhordien oan te leggen. Da was pas echt leutig. Oa je zo'n dienk oanstak dan kwam d'r oamoa rôôk uut. A die dikke rôôkwolke dan over 't woater dreef dan giengen we d'r oestend en kuggend onderdeu zwemmen. Dan kon gjin mèns je mji ziene. Soms dreef zo'n wolke ook wel 's in de richting van 't durp. Dan most je moaken da je wegkwam, wan je kreeg dan biena zeker de pliesie achter je kont. Méé kogels djamme vonnen deeën we jirluk gezeid ook wè gevoarluke diengen. De punt d'r af zien te kriegen, het kruut op een ôôpje gooien en dan de brand erin. Nie te dicht in de buurte goan stoan wan de winkbrauwen branden van je kop.
Op een kjir toen a we wêê aan 't zwemmen woaren zag 'k ineens een iesderen vleugeltje boven 't slik zag uutsteken. Wa zou da noe wéé ziene. We groeven mee ons anden de slik weg en ik trok aan da vleugeltje. Doa kwam nog een êêl stuk achteroan, een soort iesderen punt. Jin van de joengers zei dat da noe een mortiergranoate was.
We oaden wè gelêêrd da je doa voorzichtig mee moest zin. Zeker omda d'r bie ons in 't durp een ongeluk gebeurd was mee een granoate. Twee ouwe mannetjes oaden in 't schuurtje van t'ouwmanuus geprombeerd een granaote die ze gevonnen oaden uut mekoare "t oalen en die was toen ontploft. Die mannetjes allebei dôôd. Oa je wa von da ter gevoarluk uutzag most je 't oangeven bie de pliesie. Die kon zo'n dienk dan onschadeluk loaten moaken. Da wier je geleerd, tuus en op schoole. Omda ik de granoate 't êêste gezien oa zou ik 'm wè goan oangeven. Vôô 't gemak bon ik de granoate mee een paar stikjes touwe achterop m'n fiets en zôô rêê ik er mee over de maccemdam van d'n Noordiek naar de pliesie. Ik belden netjes oan de voordeure. De pliesie oa zeker gjin dienst, wan die was in z'n gewone kleren. "`k Èn wâ gevonnen in de zêê; 't zit achter op m'n fiets. Kiek moa." De pliesie keek noa m'n fiets, wier zô wit as een doek en zei: "Moa vintje toch, bin jie doa mêê over d'n Noordiek kommen fietsen". "Joa, da was de kortste weg naar ier , ee". "Vintje toch, jóa wè dôôd kunnen zin. Zon dienk kan ontploffen ôôr, oa da mêê op stap goat. Goa moa gauw naar uus, jie. Laot je fiets moa stoane. Ik goan d'r iemand bie oalen die â 't er verstand van eit." "En m'n fiets dan, Woa moe 'k noe tuus zeggen". "Ik bringen die fiets zô gauw mogeluk achteroan en dan leg ik ut wel uut oan je voader en moeder. Allee, goa nou moa gauw naar uus, jie." Schuddend mêê m'n ôôfd liep ik naar uus. Doe j'n kjir woa da ze je geljird, en dan is 't wêê nie goed. Oan 'k wêê gieng zwemmen liet ik dien iesderen troep mooi in 't slik liggen.
Middelburg, 27 mei 2004
Jan Lauret.