Pau Heerschap - ’t Hof tussen de hoogten
Proloog
Vader en moeder zijn op 23 februari in 1928 in Ouddorp getrouwd. 1928: in de vorige eeuw intussen al.
Er zat haast bij. Je hoeft geen moeilijke sommen uit te rekenen om dat te weten. In augustus al werd mijn oudste zuster geboren. Waar moesten ze nu gaan wonen? Daar waren intussen al maatregels voor genomen. Nu waren er in die tijd maar een paar mogelijkheden: je kon in gaan wonen bij een oude oom of een tante, die je dan op deed passen tot aan hun dood, in de hoop dat ze hun huis aan jou vermaakt hadden. Je kon ook zelf zorgen dat je een lapje grond te pakken kreeg en dan een nieuw huis laten bouwen. Ze kozen voor ’t laatste. Nu was dat een hele riskante onderneming, want hoe kwam je aan het geld? Vader was toen boerenknecht en verdiende in week 9 gulden in de zomer en 6 gulden in de winter.
Z'n grootvader had nog een stukje grond achter de hoogte aan 'n laantje bij Duinkerke ‘n stee aan de Dirkdoensweg: 20 are in 20 centiare, alles bij mekaar ruim 2000 vierkante meter. 'n Beetje groot wel, zou ie tegenwoordig zeggen. Maar dat was nodig, dat zal je zo wel horen.
Bij de Boelaerzen (aannemers) werd het huis besteld. Het moest een modern huis worden: geen bedsteden, maar met een slaapkamer, portiek en een keukentje met een aanrecht, maar om de kosten te drukken: van Belgische steen. Een stuk van de zandwal werd geëgaliseerd en daarop werd het huis gebouwd. Het was op tijd klaar. Alles bij mekaar koste het f. 2800,-. Nu lach je daarom, maar toen was het heel wat! Dat geld had je natuurlijk niet, dus naar Gommert van Oostenbrugge, de kassier van de Boerenleenbank. Twee borgen moest je meenemen die garant stonden voor het geld.
Twee ooms waren wel bereid: de ene was visser en had een blazer (= soort platbodemschuit), de andere was landbouwer en had wat eigen land.
Jaarlijks moest minstens f 50,- afgelost worden en de rente was 5% plus 4 % provisie. En nu was het de bedoeling dat het geld voor de rente en de aflossing uit de opbrengst van het hof zou komen. Nu kan je ook begrijpen dat je zo’n groot hof moest hebben. Behalve vroege aardappels en groente voor jezelf, werden er vooral producten verbouwd die wat opbrachten: daar is heel hard gewerkt in dat hof.
Elk jaar is het gelukt. Meestal was er meer dan f. 50,-. In 1929 werd er bv. naast de rente f. 170,- en in 1932 f. 130,- afgelost. En dat in de crisistijd! In 1939 was 't huis vrij. Mijn overgrootvader was gestorven en de erfenis was genoeg voor het restant. Ook de erfpacht werd afgekocht. Er was bereikt wat de hartenwens van elke Ouddorper was: eigen hof en haard.
Hoe ’t was
’t Hof was vroeger heilig. Vrachten mest werden erin gesleept. De gewassen moesten de grond uitbarsten. In elk seizoen begon de cyclus weer: mesten, spitten, poten, zaaien. Aardappels, in een soort wedstrijdverband. Wie had de eerste? In altijd vaders vraag, als ik naar het buitenland geweest was op vakantie: hadden ze goeie aardappels? Want daar hing je geluk van af. In de sjalotten: wat is de prijs deze week? Eén gulden de kilo. Onmiddellijk verkopen, want kon wel eens minder worden. Op hetzelfde stuk gelijke bonen leggen voor de veiling. De bloemen voor zaad bloeiden intussen al op contract: violen, vlijtige liesjes en dahlia’s. Kiemkracht genoeg? Of zouden ze weer niks doen, net als verleden jaar?
En zo ging dat maar door. Jaar uit, jaar in. Jaar in, jaar uit.
Hoe het werd
Het laatste wat in het hof verbouwd werd voor de verkoop, waren bruine bonen. Vader was intussen 86 en hij kon het niet meer bijhouden. Hij had ze zelf nog wel gelegd. Nu moest ik het alles doen
Het onkruid groeide intussen al tot heuphoogte. Met moeite kon ik twee ruiters vol bonen bij mekaar verzamelen. Anton Breen, van Tine van boerderij Duinkerke is ze met zijn pleisterkleurige dorsmachine nog wezen dorsen. De ander hofeigenaars uit de buurt kwamen belangstellend kijken. Wat ik het andere jaar ging verbouwen, vroegen ze. “Wilde planten”, zei ik, want ik had in mijn hoofd om er een soort heemtuin van te maken. "Veredeld onkruid", zei er een misprijzend. De bruine bonen kon ik aan de straatstenen niet kwijt. Geen hond wou ze hebben. Toe heb ik ze maar aan de inzameling voor Polen geschonken.
Het jaar daarop had ik een kilo wilde plantenzaad gekocht voor f. 375,-. Ik durfde tegen niemand te zeggen dat het zoveel gekost had. “Vijftig gulden”, loog ik. Ze verklaarden me nog voor gek. Ik dacht dat een kilo wel te weinig zou wezen voor dat grote oppervlak, dus heeft Kommer Hoek uit zijn heemtuin nog een hele zak zaad gegeven. Een oude man uit de buurt kwam me nog vertellen, dat ik mijn eigen moest schamen. "Zo'n goed hof vol te zaaien met onkruid!"
Het eerste jaar was het prachtig: eén bloemenzee van allerlei kleuren: Klaprozen, slaapmutsjes, facelia's in nog veel meer soorten. Het leek wel een schilderij van Renoir. Iedereen vond het schitterend. De critici zwegen, maar dat duurde niet lang.
’t Jaar daarna was het vreselijk: haast geen kleur meer te bekennen. Allemaal grote bossen vogelwikke.
Als je op je hurken ging zitten, was je onzichtbaar, Zo hoog was het. Meer dan honderd jaar intensief mest in de grond is niet zomaar uit te vlakken. De buurman, die nog een gewoon hof had, wist raad.
Misschien ook wel omdat hij benauwd was dat al die onkruidzaden naar hem zouden overwaaien. “Als je het een keer laat ploegen, wil ik er wel een jaar aardappels op verbouwen. Dat het weer gewoon wordt.”
Gelukkig heb ik dat niet gedaan. Geduld en volharding zijn beloond. Er kwam geregeld meer bij:
Grote vijvers, putten, zeiden de oudere mensen, heggen en een prieel. Ook zomaar vanzelf geregeld nieuwe planten. ’t Is best wel mooi nu, ’t hof tussen de oude zandwallen, En elk jaar weer 'n verrassing, altijd weer anders. Zelfs met die vreselijke kattenstaarten (= heermoes), heb ik al bijna leren leven
Vader heeft zich natuurlijk nooit kunnen voorstellen dat bruidsparen in zijn hof ooit nog ’s foto’s zouden laten maken.
’t Hof tussen de haogten
Proloog
Vaoder in moewder binne op 23 febrewaori in 1928 in Oudurp etrouwd. 1928: in de vorigen êêuw intussen al. D’r zat haest bie. Je hoeft gêên moewleke somme uut te rekenen om dat te wetene!
In augustus al wier m’n ouste zuster ebore. Wêêr moste ze noe gôô weune? Dêêr waere intussen al maetregels voor enome. Noe waere d’r in diejn tied mar ’n paer meugelikheden: je kon in gôô weune bie ’n ouwen naom of ’n meu'ie, die je dan op dee passe toet an d’r dôôd in de hoop dat ze d’r huus anjoe vermaekt hao. Je kon aok zelf zurge dà j’n lappie grond te pakkene kreeg in dan ’n nieuw huus laete bouwe. Ze koze voor ’t leste. Noe was dat ’n hêêle riskante ongerneming, want hoe kwam ie an ’t geld?
Vaoder was toe boereknecht in verdiejnende in weeke 9 gulden in de zeumere in 6 gulden in de wintere.
Z'n grootvaoder hao nog in stikkie grond achter de haogte an ’n lieje bie Duunkèrke ’n stee an de Dirkdoenswegt: 20 are in 20 centiare, alles bie mekaore ruum 2000 vierkante meter. ’n Bee’ie grôôt wel, zou ie tegenwoordig zègge. Mar dat was nôôdig, dà zà je zoowel hoore.
Bie de Boelaerzen (annemers) wier ’t huus besteld. ’t Most ’ modern huus woore: Gêên bessteejen, mar mit ’n slaepkaemer, portiek in ’n keuken’ie mit ’n rechtbank (= aanrecht), mar om de kosten te drukkene: van Belse stêên. ’n Stik van de haogte wier eëgaliseerd in dêêrop wier ’t huus ebouwd.
’t Was op tied klaer. Alles bie mekaore kostende ’t f. 2800,-. Noe lach ie dêêrom, mar toe was ’t hêêl wat! Dat geld hao je netuurlek niejt, dus nae Gommert van Oostenbrugge, de kassier van de Boerelêênbank. Twêê burgen mos ie meeneme die garant stienge voor 't geld. Twee naoms waere wel bereid: d’n êênen was visser in hao ’n blaezer, d’n aoren was landbouwer in hao wat eige land. Jaerliks most minstens f 50,- of’elost woore in de rente was 5% plus 4 % previsie. In noe was ’t de bedoeling dat ’t geld voor de rente in de oflossing uut de opbriengst van ’t hof zou komme. Noe kà j’aok begriepe dà je zôô ’n groot hof most hè.
Behalve vroege aerpels in groewnte voor je eige, wiere d’r vooral producten verbouwd die wat opbrochte: d’r is wat of’ekraauwd in dat hof. Ielk jaer is ’t elukt. Mêêstal was t’r mêêr dan f. 50,-.
In 1929 wier d’r bv. naest de rente f. 170,- in in 1932 f. 130,- of’elost. In dat in de crisistied! In 1939 was ’t huus vrie. M’n overgrootvaoder was esturve in de èrfenisse was genoeg voor ’t restant. Aok de èrfpacht wier of’ekocht. D’r was bereikt wat de hartewèns van ielke Oudurper was: eige hof in haerd.
Hoe ’t was
’t Hof was vroeger heilig. Vrachten mis wiere d’r in esleept. De gewassen moste de grond uutborste.
In elk seizoewn begon de cyclus wêêr: misse, spitte, pote, zaoie. Aerpels, in ’n soort westrijdverband.
Wie hao de êêrste? In altied vaoders vraeg, as ik nae ’t buuteland eweest was op vakantie: hao ze goeie aerpels? Want dêêr hieng je gelok van of. In de selotten: wat doewe ze van de weeke? ’n Gulde de kilo
Onmiddellijk verkaope, want kon wel ’s minder woore. Op ’t zelfde stik gelieke bôônen lègge voor de veiling. De bloomen voor zaed bloeiende twint al op contract: violen, vlijtige liesjes in daolejassen:
Kiejmkracht genoeg? Of zouwe ze wêêr niks doewe, net as vleejaere?
In zoo gieng dat mar deur. Jaer uut, jaer in. Jaer in, jaer uut.
Hoe ’t wier
’t Leste wat in ’t hof verbouwd wier voor de verkaop, waere bruune bôônen. Vaoder was intussen 86 in hie kon 't niejt mêêr biehouwe. Hie hao ze zelf nog wel eleid. Noe kwam op ’t mien neer. De vuulte groeiende intussen al tot heuphaogte. Mit moeite kon ik twêê ruiters bôônen bie mekaore schreute. Anton Brêên, van Tine van Duinkèrke is ze mit z'n pleisterkleurige dorsmesien nog weze dorse. De aore hofeigenaers uut de buurte kwamme belangstellend kieke. Wat ik ’t aore jaer ging verbouwe, vrooge ze.
“Wilde planten”, zei ’k, want ik hao in m’n hood om d’r ’n soort heemtuun van te maekene. "Veredelde vuulte", zei d’r êên mispriezend. De bruune bôônen kon ’k an de straetstêênen niejt kwiet. Gêên hond woe ze hè. Toe hè ’k ze mar an de inzaemelieng voor Polen eschonke.
’t Jaer dêêrop hao ’k ’n kilo wilde plantezaed ekocht voor f. 375,-. Ik dust tegen gêên mènse te zèggene dat ’t zoevel ekost hao. Vuuftig gulden, loog ik. Ze verklaerende m'n nog voor gek. Ik docht dat êên kilo wel te weinig zou weze voor dat grote oppervlak, dus heit Kommer Hoek uut z’n heemtuun nog ’n hêêle zak zaed egeve. ’n Ouwe man uut de buurte kwam m’n nog vertelle, dà ’k m'n eige most schaeme.
"Zôô ’n goewd hof vol te zaoiene mit vuulte!"
’t Eêrste jaer was ’t prachtig: êên bloomezêê van alderleie kleuren: llaprozen, slaepmussies, facelia's in nog veel meer soorten. ’t Leken wel ’n schilderieje van Renoir. lederêên vong ’t schitterend. De critici zwege, mar dat durende niejt lange.
’t Jaer dêêrnae was ’t vrêêselik: haest gêên kleure mêêr te bekennene. Allemaele grôôte bossen veugelwikke. Azzie op je huuken gieng zitte, was ie onzichtbaer. Zoo haoge was ’t. Mêêr dan honderd jaer intensief mis in de grond is niejt zoo mar uut te vlakkene.
De buurman, die nog ’n geweun hof hao, wist raed. Misschien aok wel omdat ’n benaauwd was dat al die vuultezaen nae hie zouwe overwaoie. “A joe ’t ’n kêêr laet ploege, wil ik 't wel ’n jaer mit aerpeIs doewe. Dat ’t wêêr geweun woordt."
Gelokkig hè ’k dat niejt edae. Geduld in volharding binne belôônd. D’r kwam geregeld mêêr bie: grôôte vievers, pitten zeije de ouwere mènsen, heggen in ’n priêêl. Aok zôômar vanzelf geregeld nieuwe planten. ’t Is best wel môôi noe, ’t hof tussen de ouwe haogten, in ielk jaer weer ’n verrassieng, altied wêêr aors. Zelfs mit die vrêêselijke kattestaerten hè ’k haest al lêêre leve.
Vaoder heit z’n eige natuurlijk nôôit kunne voorstelle dat bruidspaeren in z'n hof ôôit nog ’s foto' s zouwe laete maeke.